Văn trong giáo dục: “ứng xử” thay cho “xử lý”

Ứng xử là một biểu hiện của giao tiếp, là sự phản ứng của con người trước sự tác động của người khác với mình trong một tình huống nhất định được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng của con người nhằm đạt kết quả tốt trong mối quan hệ giữa con người với nhau.

Xử lý là động từ dùng để xem xét và giải quyết về một vụ phạm lỗi nào đó.

Trong giáo dục hiện nay, các trường sư phạm đang đào tạo cho những giáo viên tương lai một trong những kỹ năng đó là “Xử lý các tình huống sư phạm”. Tôi sẽ bàn về vấn đề này. Đây là nội dung tôi cho là đã sai nghiêm trọng khi đặt vấn đề trong giảng dạy, trong cách dùng từ, khiến cho những giáo viên tương lai, ngày càng trở nên thiếu giáo dục, thiếu nhân văn trong các hoạt động dạy làm Người.

Các giáo viên tương lai được dạy rằng, trong lớp học sẽ xảy ra các tình huống sư phạm khác nhau, bạn là giáo viên, bạn cần có biện pháp xử lý, và các giáo sinh được đưa ra các tình huống giả định của một lớp học, họ phải suy nghĩ cách thức xử lý nó.

Bạn thấy có gì lạ không?

Cái lạ ở đây chính là họ đã biến nhà trường tương lai –nơi các giáo sinh công tác thành một công đường, với người giáo viên là quan toà, quyết định mọi sự thông qua cách thức phán xét, cách thức xử lý khi giáo dục.

Chúng ta thường dùng “xử lý các vi phạm giao thông”, “xử lý các vi phạm trái phép”,… tức là người xét xử luôn nắm phần đúng trước khi quyết định việc xử lý, còn người bị xử lý đã nắm phần sai nào đó và gần như không thể tranh biện hay chối cãi. Với ý nghĩa của xử lý, thì giữa học sinh và giáo viên đã đang đứng ở hai chiến tuyến đối nghịch nhau về nội dung sự vụ và cách thức thể hiện thái độ. Dùng xử lý, tức học sinh nghiễm nhiên là người sai, họ cần phải được nghiêm trị bằng cách nào đó do giáo viên đưa ra. Vì vậy, mới có chuyện 231 cái tát khi học sinh có tình huống trái lại những gì giáo viên đang nghĩ, rồi bồi thêm 50 cái tát của giáo viên khác, rồi lại 50 cái tát nữa của giáo viên khác với học sinh của họ,… Hay phải chấp nhận sự xử lý của giáo viên, không giảng lời nào trong 3 tháng học. Tất cả điều đó, nói lên cách giáo dục các giáo sinh qua “kỹ năng xử lý tình huống” đang sai lầm nghiêm trọng cần phải sửa đổi, sửa cả mặt nội dung lẫn ngôn từ. Mà ngôn từ lại biểu hiện ý nghĩa của nội dung. Vì vậy, cần thay đổi ngôn từ trước, thì từ đó, nội dung sẽ thay đổi theo.

Các trường sư phạm, các nhà trường, cần thay đổi ngay từ “xử lý” đang dùng rất phổ biến trong nhà trường như “xử lý học sinh vi phạm”, “xử lý giáo viên vi phạm”, … đã biến nhà trường thành một trại giáo dưỡng tập chung của những người có những lỗi đem đi phán xét trước toà án, thành từ nhân văn và có đầy đủ ý nghĩa với giáo dục, đó là từ “ứng xử”.

Ứng xử là cách tìm ra những hình thức thể hiện trong giao tiếp  đạt hiệu quả tốt đẹp trong quan hệ giữa con người với nhau. Học sinh đến trường để học và để được giáo dục, vậy chúng ta cần giáo dục chúng nếu chúng đã làm điều gì đó mà ta cho là chưa phù hợp, và sự đánh giá chưa phù hợp mới mang ý nghĩa chủ quan từ một phía là giáo viên. Vì vậy, giáo viên cần lắng nghe lý do của mỗi hành động của trẻ, từ đó đưa ra những lời khuyên bảo có ý nghĩa trong việc phát triển của chúng, nhưng không được với ý áp đặt giáo điều luôn cho mình là đúng.

Giáo viên hay học sinh là những người đang cùng giao tiếp với nhau để đạt mục đích trong giáo dục, đó là cùng nhau tìm kiếm tri thức nhân loại, cùng nhau khai mở những điều nghi vấn, cùng nhau học cách làm Người. Giáo viên hay học sinh đều là ngang nhau về vai trò và vị trí trong quá trình giao tiếp ấy (họ chỉ khác nhau về tuổi tác), không ai đứng trên ai. Vì vậy, các giáo viên và các trường sư phạm cần thay đổi từ “xử lý tình huống sư phạm” đang được giảng dạy và truyền bá khắp nơi, sang cụm từ mang tính giáo dục đúng nghĩa là “ứng xử sư phạm trong giáo dục”.

Tulip Đen.

 

Tác giả là thạc sỹ toán học và là thành viên của Nghiệp đoàn giáo chức Việt Nam

Bài viết thuộc Chương trình cải thiện ứng xử sư phạm cho người giáo viên do Nghiệp đoàn giáo chức Việt Nam tổ chức.  Xem chi tiết về chương trình này tại đây: https://goo.gl/Knq8Gq

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s