Vai trò cố vấn và hướng dẫn trong học tập và nghiên cứu ở Canada

Trong bài gần đây với tựa đề là “Chỉ có dạy học khai phóng mới đạt thành tựu tốt đẹp”, thầy Đặng Đăng Phước gợi ý là tại sao ngành Giáo dục & đào tạo không nghiên cứu lựa chọn các nội dung khoa học phù hơp với người học nhằm tạo cảm hứng sáng tạo cho học sinh? Thầy Phước viết là, thiết nghĩ, lối dạy học của các nhà sư phạm Việt Nam cả một quá trình dài truyền thụ kiến thức một chiều, lâu dần nó hình thành trong não bộ của người học:”Thầy luôn đúng, lời thầy là khuôn vàng thước ngọc” – Với lối truyền thụ này, học trò luôn bị cái bóng của ông thầy bao phủ đến nổi các em làm gì, nói gì cũng sợ trái ý thầy (!) nay đã lỗi thời (1). Dưới đây, tôi trao đổi cách dạy bên Canada.

Ở cách làm việc và học tập bên Canada, các cô thầy thường đóng nhiều vai trò mà có chút đỉnh khác nhau để việc hướng dẫn học tập và nghiên cứu có hiệu quả. Các vai trò nầy là dựa vào nghiên cứu giáo dục để hoàn thiện việc chuyển đổi kiến thức và kinh nghiệm từ người dạy và người học một cách hữu hiệu nhất (2). Các vai trò của các cô thầy bao gồm dạy học, hướng dẫn học trò để họ tự học và suy nghĩ, và cố vấn để họ có thể trở thành những người tự học, tự làm, độc lập trong suy nghĩ và hành động. Tôi chú tâm kể về vai trò cố vấn của các cô thầy bên nầy bởi vì tôi đã được hưởng lợi từ nó rất nhiều và tôi cũng đang thực hành vai trò này trong công việc làm hằng ngày của mình.  

Quá trình cố vấn và khuyến khích là một quá trình theo đó một người có kinh nghiệm, được đánh giá cao, đồng cảm (người cố vấn) hướng dẫn một cá nhân khác (thường là trẻ hơn, người được hướng dẫn) trong việc phát triển và kiểm tra lại ý tưởng, học tập và phát triển cá nhân và nghề nghiệp của chính họ. Người cố vấn, thường (nhưng không nhất thiết) làm việc trong cùng một tổ chức hoặc lĩnh vực như người được hướng dẫn, đạt được điều này bằng cách lắng nghe hoặc nói chuyện một cách thông cảm với người được hướng dẫn.

Thuộc tính cá nhân của người cố vấn hiệu quả

Các thuộc tính cá nhân của những người cố vấn hiệu quả là những người không chỉ tạo dựng, mà còn cho phép và khuyến khích việc tạo ra một môi trường an toàn để nhận dạng và khám phá những điều cá nhân và riêng tư và thẳng thắn về tất cả các thái độ tích cực và tiêu cực, hy vọng, nỗi sợ hãi và kinh nghiệm của những người được hướng dẫn. Các thuộc tính nầy có thể liệt kê như sau.

Vị tha và hào phóng: Người cố vấn phải thực sự thích cố vấn, và phải sẵn sàng dành thời gian và năng lượng đáng kể (đôi khi rất lớn) cần thiết để phục vụ những người được hướng dẫn của họ một cách vị tha.

Nhiệt tình: Những người cố vấn hiệu quả thể hiện sự thích thú và hứng thú đối với tài liệu liên quan đến việc học tập của người được hướng dẫn, trong việc theo đuổi và áp dụng kiến thức mới để cải thiện kiến thức nói riêng và trong cuộc sống nói chung.

Hiểu biết và có lòng thành: Những người cố vấn hiệu quả hiểu được từ đâu mà người được hướng dẫn đến, và nhận thức sâu sắc về sự khác biệt về sắc tộc, ngôn ngữ, giới tính và thế hệ có thể tạo ra rào cản đối với việc cố vấn hiệu quả.

Không phán xét: Những người cố vấn hiệu quả tránh ép buộc những ý tưởng của riêng họ về những gì tốt nhất cho các con đường sự nghiệp và sự phát triển của những người được hướng dẫn của họ và không phán xét về các giá trị, thái độ và khát vọng của người được hướng dẫn. Thay vào đó, họ giúp những người được hướng dẫn sắp xếp những thứ này theo ưu tiên của người được hướng dẫn.

Kiên nhẫn: Những người được hướng dẫn có cách học và làm việc khác nhau và những người cố vấn hiệu quả có thể chẩn đoán những điều này và kiên nhẫn với những người có thể bắt đầu sai, giúp họ suy nghĩ lại và nhận định ra giới hạn của họ.

Trung thực: Những người cố vấn hiệu quả là trung thực trong việc đưa ra ý kiến và ví dụ lịch sử về giá trị và khả năng thành công (và thất bại) của các ý tưởng, bài báo và bài thuyết trình của họ. Họ luôn luôn ủng hộ và trong những lời chỉ trích tiêu cực vẫn nêu rõ tính xây dựng, nghĩa là, với những gợi ý để cải thiện.

Sẵn sàng đàm luận: Những người cố vấn hiệu quả không chỉ khuyến khích những người được hướng dẫn của họ nêu ra bất cứ điều gì để thảo luận, và có thể tham gia để tìm cách trả lời các vấn đề nêu ra.

Đáng tin cậy: Do nhu cầu giao tiếp cởi mở, các cố vấn hiệu quả phải duy trì tính bảo mật của những trao đổi giữa người cố vấn và người được hướng dẫn. Bởi vì những người được hướng dẫn phải có thể tự do thảo luận các vấn đề về tài chính và sự nghiệp cá nhân, người cố vấn của họ không nên trực tiếp kiểm soát vị trí, tiền lương hoặc các nguồn lực quan trọng khác như chia cắt văn phòng hoặc hỗ trợ hành chính. Những kiểm soát như vậy can thiệp vào việc trao đổi tự do và cởi mở về ý tưởng, ưu tiên, nguyện vọng và phê bình trong các cuộc đối thoại.

Đáng tin cậy: Người cố vấn hiệu quả tiếp tục cố vấn, giữ đúng hẹn và đúng giờ, và luôn làm theo các cam kết của họ. Theo đó, những người cố vấn hiệu quả không đảm nhận những người được hướng dẫn mới trừ khi họ có thời gian để lo cho công việc liên quan đến cố vấn.

Lắng nghe tích cực: Khi trả lời những người được hướng dẫn của mình, những người cố vấn hiệu quả thể hiện cả ba điều sau đây: i) đảm bảo họ hiểu những gì mà người được hướng dẫn của họ nói qua cả lời nói và dáng điệu, ii) đảm bảo họ nhớ những gì mà người được hướng dẫn của họ đang giao tiếp, iii) đảm bảo họ tránh các rào cản thường gây trở ngại cho việc trao đổi, chẳng hạn như gạt bỏ mối quan tâm của người được hướng dẫn hoặc có các thành kiến hay phê bình về họ. 

Khuyến khích: Người cố vấn hiệu quả qua hành động tạo một mô hình tốt cho người được hướng dẫn. Họ qua hành động biểu lộ môt động lực cá nhân cao cho sự xuất sắc, hành vi đạo đức và hành vi chuyên nghiệp đúng đắn.

Tự đánh giá: Những người cố vấn hiệu quả thường xuyên đánh giá hiệu suất của họ và hỏi những người được hướng dẫn thông qua việc tự đánh giá và phản hồi về quá trình cố vấn.

Những hành vi hiệu quả của người cố vấn đối với người được hướng dẫn

Các thuộc tính cá nhân đã nói ở trên được thể hiện trong các hành vi cụ thể đối với người được hướng dẫn. Một vài khía cạnh của các hành vi cụ thể nầy là như sau.

Khả năng tiếp cận với người được hướng dẫn trong nhiều tình huống đặc biệt. Người cố vấn hữu hiệu sẽ liên lạc với người được hướng dẫn nếu người được hướng dẫn cần được cố vấn, ít nhất là có thể truy cập nhau qua điện thoại hoặc nhắn tin.

Làm việc chăm chỉ để phát triển mối quan hệ quan trọng với người được hướng dẫn của họ, bằng cách làm việc chăm chỉ để làm cho mối quan hệ với người được hướng dẫn thành công. Khi sự khác biệt về sắc tộc, ngôn ngữ, giới tính và thế hệ đe dọa đến quá trình cố vấn, những người cố vấn hiệu quả sẽ tạo ra những mối quan hệ đối tác an toàn, đáng tin cậy, tôn trọng, khiến cho những vấn đề này không ảnh hưỡng đến giá trị của quá trình cố vấn.

Luôn luôn cung cấp trợ giúp trong mối quan tâm tốt nhất cho người được hướng dẫn, trong việc xác định và làm việc hướng tới mục tiêu học tập và cá nhân của họ.

Xác định những điểm mạnh và điểm yếu hiện tại của người được hướng dẫn. Thông qua cả kinh nghiệm với những người được hướng dẫn trước và thực hiện sự hiểu biết, trung thực, lắng nghe tích cực và phản ứng nhanh của họ, những người cố vấn hiệu quả xác định, gắn nhãn và giúp người được hướng dẫn và phát huy những điểm mạnh hiện tại và tiềm năng của họ và khắc phục hoặc tránh những điểm yếu của họ.

Hỗ trợ người được hướng dẫn của họ trong việc xác định và đạt được mục tiêu của họ.

Giữ tiêu chuẩn cao cho thành tích mà những người họ hướng dẫn có thể đạt được.

Tạo dựng khả năng tương thích với phong cách thực hành, tinh thần, tầm nhìn và tính cách học tập của người được hướng dẫn. Những người cố vấn hiệu quả nhanh chóng chẩn đoán và so sánh những người được hướng dẫn của họ về phong cách thực hành và học tập, tầm nhìn và tính cách của họ, và nhanh chóng xác định qua sự so sánh xem người cố vấn có thể hướng dẫn người được hướng dẫn hữu hiệu không. Khi có sự không phù hợp, các cố vấn hiệu quả sắp xếp để một cố vấn tương thích hơn tiếp quản người được hướng dẫn.

Tiến sĩ Phạm Đình Bá gửi về cho Nghiệp đoàn giáo chức Việt Nam.

Nguồn

Số 1. https://nghiepdoangiaochuc.org/2020/01/06/chi-co-day-hoc-khai-phong-moi-dat-thanh-tuu-tot-dep/

Số 2. Sharon E. Straus and David L. Sackett. Mentorship in academic medicine. Wiley Blackwell. BMJ Books 2014.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s