Có nên dạy trẻ biết đọc, viết trước khi vào lớp 1?

Đặng Phước

Ngày 03/10/2020, Báo VnEpress có bài “Lớp 1 học nhàn vì con tôi biết chữ từ lớp chồi” trong đó bài báo tổng hợp ý kiến của các phụ huynh có con vào học Lớp 1 với bộ SGK theo chương trình mới, đa số các ý kiến độc giả đều cho rằng cần phải cho con học trước mới theo kịp chương trình, có phụ huynh còn hối hận vì đã không biết để cho con mình học trước (?) Có phụ huynh chia sẻ: “Cháu nhà tôi năm nay vào lớp 1 mà học cũng rất nhàn vì bé đã học đọc viết từ lớp chồi rồi. Tôi cho học trước chẳng phải ham thành tích gì, mà do đã thấy trước cái tình trạng vô lớp 1 là cô trò sẽ chạy đua nước rút”

Ảnh minh họa (sưu tầm)

Vậy có nên dạy trẻ biết đọc, biết viết trước khi vào lớp Một? Nguyên nhân nào phụ huynh bắt con mình phải biết đọc, biết viết trước khi vào lớp Một? Chúng ta cùng kiến giải dưới lăng kính của những nghiên cứu đã được công bố của các nhà khoa học giáo dục trên thế giới.

Trước hết, theo các nhà giáo dục học, người ta chia thời kỳ phát triển của con người thành nhiều giai đoạn, trong đó trẻ em lứa tuổi mầm non (<6 tuổi) gọi là giai đoạn trước tuổi học.

Xét về đặc điểm phát triển tâm sinh lý độ tuổi, các nhà khoa học đã nghiên cứu và chỉ ra rằng lứa tuổi mầm non là lứa tuổi chơi để học, có nghĩa là mọi hoạt động mà trẻ tìm hiểu khám phá từ môi trường sống để làm quen chuẩn bị hành trang hoà nhập vào đời sống xã hội được tổ chức dưới dạng các trò chơi, những mẫu chuyện kể, những tình huống nhẹ nhàng vừa sức do cô giáo tạo ra để trẻ tập ứng xử nhằm hình thành nhân cách ban đầu cho các cháu …

Riêng về chữ viết, lứa tuổi mầm non không đặt ra vấn đề dạy trẻ ghép từ hoặc viết chữ. Đến độ tuổi lớp Lá (5- 6 tuổi) thông qua các trò chơi, cô giáo hướng dẫn cho trẻ tập làm quen với mặt chữ và tập đồ (tập tô) các nét của chữ viết để rèn luyện dần hoạt động của cơ tay và dần hình thành kỹ năng cầm bút và tư thế ngồi đúng phương pháp. Tại sao như vậy? Bởi vì ở lứa tuổi này, sức tập trung chú ý của trẻ còn thấp, hệ cơ xương còn mềm yếu … nếu bắt trẻ ngồi nhiều sẽ gây mệt mỏi dẫn đến ngồi sai tư thế ngồi và cầm bút rất dễ gây hậu quả xấu cho sự phát triển bình thường của trẻ như vẹo xương sống, lệch xương vai …. Thật là sai lầm và độc ác khi bắt trẻ ngồi còng lưng viết chữ chỉ để thoả mãn mong muốn của người lớn mà cướp mất tuổi thơ trong sáng, hồn nhiên của trẻ.

Con tôi thời còn học mẫu giáo ở trường công lập, đến khi cháu học lớp Lá (5 – 6 tuổi) cô giáo hướng dẫn tập đồ nét chữ, trong khi những trẻ khác cô giao cho đồ 3 trang vở, riêng con tôi, tôi yêu cầu cô chỉ cho cháu tập đồ 1 trang mà thôi, chủ yếu cho cháu chơi. Có một sự khác biệt, con trai tôi thuận tay trái, cô giáo bảo nên sửa đổi cho cháu cầm bút sang tay phải nhưng tôi không đồng ý, tôi bảo cứ để cháu làm theo cách của nó. Để hướng dẫn cho con, tôi mua quyển sách: “Khi con bạn thuận tay trái” của tác giả Igor Makariev (Biên dịch: Thanh Hương) đọc và photo trang sách hướng dẫn trẻ thuận tay trái cầm bút để gửi cho cô giáo và đề nghị cô giáo hướng dẫn cho cháu cách cầm bút theo nội dung của sách. Ở tuổi mẫu giáo con tôi học như vậy cho đến khi lên lớp 1, vài tuần đầu cháu học thua các bạn nhưng khoảng tuần thứ 4 trở đi cháu đã theo kịp lớp và tiến bộ dần.

Các bậc phụ huynh nên biết, Bộ Giáo dục & Đào tạo qui định nhiệm vụ của trường tiểu học mà cụ thể là giáo viên dạy lớp 1 phải dạy trẻ tập viết, tập đọc. Tuy nhiên, điều đáng buồn, theo trào lưu hiện nay, phụ huynh muốn con mình hơn con người khác nên chạy đua cho trẻ học chữ sớm, lâu dần tính phổ biến càng rộng rãi, thành ra cô giáo dạy lớp 1 mặc nhiên coi việc học sinh vào lớp 1 phải “biết đọc, biết viết” là chuyện đương nhiên nên hễ có học sinh vào lớp 1 mà chưa biết đọc, biết viết sẽ bị cô phàn nàn, đó chính là nguyên nhân gây áp lực làm cho phụ huynh phải thuê giáo viên dạy trẻ học sớm trước tuổi học.

Có một điều thật oái ăm, ngành Giáo dục VN bao nhiêu lần cải cách là bấy nhiêu lần thay sách. Chẳng hạn, vào đầu năm học 2020-2021, toàn xã hội bức xúc khi Bộ GD&ĐT chỉ đạo đưa vào sử dụng bộ sách Lớp 1 theo chương trình mới gồm 23 đầu sách, tổng cộng là 807.000 đồng. Sách nhiều tiền nhưng chỉ dùng một lần rồi bỏ, thật lảng phí vô cùng!

Thôi thì cứ tạm bỏ qua chuyện giá cả đắt rẻ, nếu chỉ đề cập số lượng, dung lượng của sách thử hỏi với tư duy non nớt của trẻ, làm sao tiêu hoá hết khối lượng kiến thức trong 23 đầu sách? Điều này gây áp lực rất lớn cho học sinh, từ đó kéo theo sự lo lắng của phụ huynh lo sợ con mình không theo kịp chương trình học tập nên phải cho con học sớm hơn so với tuổi qui định. Ngoài ra, với trọng lượng của 23 quyển sách đó, học sinh lớp 1 mang vác đến trường thế nào?

Như vậy, với việc qui định trẻ Lớp 1 phải học bộ sách giáo khoa 23 quyển theo chương trình mới theo qui đinh của Bộ GD&ĐT chính là nguyên nhân trực tiếp buộc trẻ phải mang vác nặng ảnh hưởng sự phát triển sinh lý bình thường của trẻ, đó cũng là nguyên nhân gián tiếp buộc trẻ phải học đọc và viết chữ trước tuổi học như trào lưu của xã hội Việt Nam hiện nay là đang bách hại con trẻ.

Nếu xét về khía cạnh đạo đức thì đó chính là tội ác!

Quan điểm về nuôi dạy con, cháu!

Note: trả lời quan điểm về chăm sóc cháu của một số bạn hữu

Con do mình đẻ ra,
Tròn bổn phận mẹ cha
Chăm lo nuôi dạy chúng
Không ỷ lại ông bà!

Con mình rứt ruột ra,
Cận huyết thống mẹ cha
Giao ông bà chăm sóc
Vô trách nhiệm thế a?

Mẹ cha sinh ta ra
Chăm sóc nuôi dưỡng ta
Vất vả xưa từng trải
Nay phải được hưởng già

Cái việc chăm trẻ con
Phải người khoẻ còn son
Thân già yếu hay vụng
Cháu té ngã no đòn!

Quan điểm tôi rõ ràng
Sinh con, nuôi đàng hoàng
Mai sau tôi có cháu
Chơi đùa, không đa mang!
Đặng Phước

Tranh minh họa (sưu tầm)

Chuyện về một ông bố

Cách đây vài năm, lớp tôi chủ nhiệm có một ông bố đơn thân nuôi cô con gái duy nhất. Bản thân ông là một người bố yêu con nhưng rất hung tính và có lẽ cũng không được cân bằng về tâm sinh lý khi phải sống cảnh gà trống nuôi con ở cái tuổi còn rất sung mãn.

Tôi gặp anh lần thứ 2 sau khi nhận được sự việc, khi con gái anh cố tình đánh vào mặt một bạn học cùng trường vì mâu thuẫn cá nhân ( lần thứ nhất là cuộc họp phụ huynh đầu năm). Ngay khi được mời đến trường để giải quyết sự việc, anh tức tốc đến ngay, và không cần nói nhiều, anh xông thẳng vào phòng chờ phụ huynh, thấy mặt con gái đang ở đó, lại không có thầy cô nào, anh đã tiến đến gần và thẳng tay tát cô con gái. Sau đó, anh quay ra gặp được lãnh đạo trực của trường, anh cũng chẳng đắn đo, anh chửi luôn, vì cớ làm sao trong trường lại để xảy ra việc đánh nhau như vậy, rồi tại sao các thầy cô không quản lý được các cháu,…

Câu chuyện sau đó cũng được xử lý với việc yêu cầu học sinh tường trình sự việc và em đã nhận ra lỗi sai của mình, có hứa sửa chữa để không tái phạm.

Buổi sau, tôi đã gặp riêng em khi nhận thông báo, và trao đổi thêm với em về những điều nên và không nên làm trong nhà trường cũng như với lứa tuổi và dạy em cách sống đúng đắn của một con người, cách em có thể dùng thay thế khi xử lý tình huống mâu thuẫn. Em chỉ cúi đầu lắng nghe. Và em hứa sẽ không vi phạm lỗi đó nữa.

Riêng với phụ huynh của em, tôi đã quyết định làm một cuộc trao đổi công khai trên lớp, nhưng không nêu tên học sinh nào, tôi trình bày qua sự việc đã xảy ra, và cũng không quên nhắc họ, đây không phải là trường hợp riêng lẻ, tôi muốn chia sẻ để các phụ huynh nắm được tâm sinh lý của các con lứa tuổi đang dang dở, đề nghị phụ huynh cần quan tâm và có biện pháp dạy bảo kịp thời.

Sau đó tôi có phê bình anh (tất nhiên cũng không nêu tên), anh ngồi phía dưới, lắng nghe suốt buổi, không nhấp nhổm, không gắt lời, cũng không thêm thắt. Tôi đã chia sẻ với anh và các phụ huynh về công việc của một nhà giáo, những vất vả, khó khăn; những tình huống xảy đến bất ngờ không ai muốn như việc va chạm của con anh. Nhưng chắc chắn, thầy cô không ai đồng tình với việc đánh bạn của các con. Vì vậy, khi xử lý các tình huống, chúng tôi phải hết sức bình tĩnh, phải thể hiện được sự công tâm, phải làm sáng rõ sự vụ và phải có giải pháp tức thời để giảm thiểu những điều xấu tương tự có thể xảy ra tiếp. Chứ không thể như cách làm của anh.

Cuối cùng tôi nói, chúng ta ngồi đây, tất cả vì con em chúng ta, các anh chị là bố mẹ chúng, tôi thay mặt các anh chị dạy bảo chúng, tuy không sinh ra nhưng lại là người có trách nhiệm như các anh chị. Vì vậy, chúng ta cùng một nỗi niềm chung, cùng một nhiệm vụ chung và cùng một tình yêu chung, đó là chăm sóc dạy bảo đứa trẻ. Chúng đã lớn về hình thể, nhưng chưa trọn vẹn về nhận thức, nhất là nhận thức có chiều sâu, những đúng sai, những nên và không nên trong các hành động. Vì vậy, chúng có thể còn mắc lỗi. Nhưng chúng ta thì tuyệt nhiên là không nên. Không được mắc lỗi, dù là nhỏ nhất (làm ơn, nếu có thể). Trong khi con chúng ta tát bạn, các phụ huynh lại ngang nhiên tát con, vậy chúng ta lấy gì để dạy bảo chúng nữa? Các anh chị làm như vậy đã không dạy được con, lại làm sai và làm gương xấu luôn cho con. Tôi mong các anh chị hãy dành tình yêu cho chúng, bằng cách quan tâm đến chúng mỗi ngày, hãy nhớ lại khi con các anh chị mới bước chân vào lớp một, khi đó các anh chị quan tâm thế nào, yêu thương thế nào, và nay, sau những năm tháng của con, anh chị đang như thế nào, đó là điều chúng ta phải nhìn lại, tôi xin các anh chị, hãy tự các anh chị dạy dỗ và cứu giúp chúng, cứu giúp một tương lai, một thế hệ mới cho xã hội. Đừng mang những điều các anh chị từng trải qua để dạy cho chúng. Chúng chẳng cần nhiều nhặn gì ngoài tình yêu, sự quan tâm của các anh chị. Tôi cũng chỉ có tình yêu đó cho chúng, và cũng chỉ có sự quan tâm cho chúng. Nhưng tôi chỉ có vài giờ bên chúng, còn các anh chị có đủ 24h mỗi ngày bên chúng. Nhiệm vụ cao cả và trách nhiệm dạy con là của chúng ta, nhưng các anh chị chiếm gần như trọn vẹn. Vì vậy, tôi mong các anh chị hiểu để thay đổi, chúng ta cùng làm, rồi các con sẽ phát triển tốt đẹp như chúng ta mong muốn.

Tôi kết thúc buổi họp ở đó, họ đã vỗ tay, họ cảm ơn tôi, họ bảo đi họp phụ huynh với cô như đi học một buổi học tâm lý về dạy con vậy. Tôi chỉ cười, tôi không làm được gì nhiều. Chỉ những gì tôi biết và những gì tôi đang làm thì tôi chia sẻ với họ, để họ hiểu và đồng hành cùng tôi. Một chặng đường đi chung đầy gian nan và hạnh phúc.

Cô giáo Đỗ Thư/ Facebook

Trẻ em và màn hình

43950799_2221203108165755_5263648718086733824_n.jpg

Ký giả quốc tế Từ Thức

Affiche treo trong các phòng mạch bên Pháp :
-Không TV trước 3 tuổi
-Không trò chơi video trước 6 tuổi
-Không Internet trước 9 tuổi
-Không mạng xã hội trước 12 tuổi
Và tất cả những trò đó, với sự hiện diện của cha mẹ, để hướng dẫn, chọn lựa, kiểm soát, giải thích. Cha mẹ phải làm gương:
-không thể ngồi suốt ngày trước màn ảnh và hạn chế con, cháu xử dụng.
-Không dùng TV, cho con nít coi, để được yên thân. Không dùng TV làm phần thưởng.
-Không để computer, TV trong phòng con nít nhỏ tuổi.
-Loan báo trước mỗi ngày có quyền bao nhiêu phút, những chương trình nào và nhất định thực hiện luật chơi đó.
Cách làm hại trí óc con cái mình hữu hiệu nhất là bỏ mặc nó trước màn ảnh TV, computers, laptops…

Một affiche khác nhắc cho trẻ em 1. Tất cả những gì đưa lên mạng đều trở thành công cộng. 2. Những gì đưa lên mạng sẽ không tẩy xóa được. Một cái hình vô thưởng vô phạt hôm nay, có thể tai hại sau này 3. Đừng tin tất cả những gì trên mạng, nếu không muốn đổ thóc giống ra ăn. Trên mạng có thượng vàng, hạ cám; và thường thường vàng ít hơn cám.

Từ Thức/ fb